Het Meuse-Argonne American Memorial: in de 58 meter hoge Amerikaanse toren van Montfaucon

Door Christophe Vandewalle · 7 min lezen

Als je in België of Nederland aan een toren van de Eerste Wereldoorlog denkt, denk je waarschijnlijk aan de IJzertoren in Diksmuide of aan de Menenpoort in Ieper. Beide zijn ankerpunten van onze eigen herinnering. Tweehonderd kilometer naar het zuiden staat een derde toren, anders van vorm en betekenis: het Amerikaanse Memorial van de Meuse-Argonne, een witte Dorische zuil van achtenvijftig meter hoog, gebouwd door de Verenigde Staten boven het slagveld waar in 1918 zevenduizend Amerikaanse soldaten sneuvelden om één heuvel te nemen. Hier het verhaal van die toren — en waarom hij elke Meuse-Argonne-reis hoort te openen.

De heuvel vóór de toren

Voor de oorlog was Montfaucon een dorp van ongeveer 250 inwoners, met een kerk, een school, een gemeentehuis en de resten van een middeleeuwse collegiale kerk op de top. De heuvel is 336 meter hoog en domineert een platteland van dertig kilometer in elke richting — een tactisch ankerpunt zoals Wijtschate of Kemmel in Vlaanderen.

In het najaar van 1914 nam het Duitse Fünfte Armee de heuvel zonder veel slag of stoot. Vier jaar lang werd hij een van de belangrijkste waarnemingsposten van het westelijk front. Vanuit betonnen bunkers op de helling stuurden Duitse artillerie-observatoren in 1916 het vuur op Verdun — vergelijkbaar met hoe de Duitsers Mont Kemmel of de Passendalerug gebruikten om de Vlaamse vlakte te overzien.

Tegen de tijd dat de Amerikanen in september 1918 de heuvel bestormden, bestond het dorp niet meer. Vier jaar bombardementen hadden elk gebouw tot puin gemalen. Na de oorlog herbouwden de overlevenden het dorp lager op de helling. De top zelf, met de bouwval van de middeleeuwse kerk, werd aan de Verenigde Staten geschonken.

Hoe de toren werd gebouwd

In 1923 richtte het Amerikaanse Congres de American Battle Monuments Commission op, met de specifieke opdracht om permanente monumenten op te richten op de Amerikaanse slagvelden van de Eerste Wereldoorlog. Generaal Pershing was de eerste voorzitter. Voor de Meuse-Argonne — verreweg de grootste Amerikaanse operatie van de oorlog — wilde de ABMC één monument dat vanaf elk punt van het oude slagveld zichtbaar zou zijn.

De architect was John Russell Pope, een van de bekendste Amerikaanse architecten van zijn tijd — ook bekend van het Jefferson Memorial in Washington. Zijn ontwerp voor Montfaucon is sober tot het strenge toe: één Dorische zuil van lichte kalksteen, gegroefd, bekroond door een klein platform en een gebeeldhouwde figuur die de Vrijheid voorstelt. Geen overdaad, geen pathos.

De bouw vond plaats in de jaren dertig, midden in de Depressie. Op 1 augustus 1937 werd het monument ingewijd in aanwezigheid van Pershing en de Franse president. Anderhalf jaar later begon de Tweede Wereldoorlog — de Wehrmacht gebruikte de toren tijdens de bezetting kort als observatiepost, maar bracht geen schade toe.

Het uitzicht vanaf de top

Een spiraaltrap van 234 treden leidt naar het open uitkijkterras boven. Op de borstwering geven panelen aan wat je in elke richting ziet.

• Naar het noorden: de donkere ruggen van het Argonnewoud, waar het Lost Battalion zes dagen lang omsingeld stand hield.
• Naar het noordoosten: Romagne-sous-Montfaucon, waar de Amerikaanse begraafplaats op een naar het zuiden gerichte helling ligt. Op een heldere dag zie je de witte regels van kruisen tegen het groen.
• Naar het oosten: het Maasdal, de oostgrens van het offensief, en daarachter de hoogtes die in 1916 het Franse leger bij Verdun verteerden.
• Naar het zuiden: de glooiende hellingen waarop op 26 september 1918 de Amerikaanse aanval begon.
• Naar het westen: het hoge land richting Reims en Champagne, waar het Franse Vierde Leger gelijktijdig met de Amerikanen aanviel.

Het is een uitzicht dat je in Vlaanderen niet hebt: in Vlaanderen domineert horizontaliteit, hier domineert het reliëf. Vanaf de top begrijp je in vijf minuten waarom Montfaucon op de eerste dag van het offensief het sleuteldoel was.

De architectuur, van dichtbij

Aan de voet van de zuil staat een vrouwenfiguur die de Vrijheid voorstelt, met haar gezicht naar het zuiden — richting de Verenigde Staten. Boven de ingang staat de toewijding: "Opgericht door de Verenigde Staten van Amerika ter herdenking van de inzet van haar Eerste Leger." Rond de basis zijn de namen gegraveerd van de achttien Amerikaanse divisies en de belangrijkste bevrijde plaatsen.

Loop langzaam om de zuil. De groeven van de Dorische orde zijn met de hand gehakt. De verhoudingen zijn klassiek en bewust ontdaan van versiering. Wie de Menenpoort, het Beinhuis van Douaumont en het IJzermonument naast elkaar legt en daar Montfaucon naast plaatst, ziet meteen hoe drastisch verschillend elk volk zijn doden herdenkt.

Praktische informatie

Gratis toegang. Elke dag open behalve op 25 december en 1 januari, met openingstijden die per seizoen verschillen — check abmc.gov vóór je vertrek. Bij de voet van de toren is een klein bezoekerscentrum bemand door ABMC-personeel dat Engels en Frans spreekt. Gratis parkeren direct onder het monument.

De klim is steil en de trap is smal; er is geen lift. Wie niet kan klimmen kan beneden blijven en heeft op grondniveau panelen die de geografie van het offensief uitleggen — plus de ruïnes van de middeleeuwse kerk.

De ideale start van een herdenkingsdag

De toren ligt op zes minuten rijden van Ferme Lafayette — of dertig minuten lopen bij goed weer. Begin hier bij opening, voordat de paar bussen aankomen. Beklim de toren, neem de geografie in je op en je hebt voor de rest van de dag een mentale kaart van alles wat je nog gaat zien.

De natuurlijke volgorde vanuit Montfaucon: 's ochtends Memorial → voor de lunch Amerikaanse begraafplaats → lunch in Romagne → 's middags Musée Romagne → terug naar Ferme Lafayette voor het diner.

Ferme Lafayette ligt op vijf minuten rijden van het Amerikaanse Memorial. Ontbijt inbegrepen, driegangendiner op aanvraag. Sandra en Christophe spreken Nederlands en kunnen je route uitstippelen, ook als je voor een specifieke voorouder komt. Bekijk de beschikbaarheid →